Özel Denetim İsteme Hakkı

Ekim 2014 Ecem Çetinyılmaz
% 0

Giriş

Özel denetim mekanizması, her bir pay sahibine tanınan bilgi alma veya inceleme hakkının bir uzantısıdır. Özel denetim, pay sahibinin belirli bir olay hakkında detaylı bilgi almasını ve söz konusu pay sahibinin ilgili şirkette pay sahipliğinden doğan haklarını bilinçli ve doğru bir şekilde kullanmasını sağlar. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”), pay oranına bakılmaksızın, belirli koşullara bağlı olarak herhangi bir pay sahibi tarafından talep edilmesi üzerine, özel denetçinin asliye ticaret mahkemesi tarafından atanmasını öngörür.

Özel Denetim Talebi ve Atama

Her pay sahibi, yalnızca gerekli olduğu takdirde ve söz konusu belirli olaya ilişkin olarak bilgi alma veya inceleme hakkı kullanılmışsa özel denetçi atanmasını talep edebilir. Bu kapsamda, gereklilik şartı pay sahipliği haklarının ve özellikle oy haklarının kullanılması bağlamında değerlendirilmelidir. Diğer bir deyişle, özel denetim, talep edilen bilginin elde edilmesi söz konusu pay sahibi için pay sahipliğinden doğan haklarını kullanması açısından gerekli ise talep edilebilir. İkinci koşul – bilgi alma veya inceleme hakkının kullanılmış olması – ise gereksiz taleplerin önüne geçmek ve söz konusu pay sahibinin şirketin finansal durumu hakkında zaten bilgilendirilmiş olmasını ve bilinçli bir talepte bulunmasını sağlamak içindir. Özel denetim talebi, ilgili şirketin genel kurul toplasında, gündemde yer almasa bile ileri sürülebilir. Bu hüküm gündeme bağlılık ilkesinin açık bir istisnasını oluşturmaktadır.

Genel Kurulun Onayı

Genel kurulun talebi onaylaması durumunda, şirket veya her bir pay sahibi, söz konusu genel kurul toplantısından itibaren 30 (otuz) gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden özel denetçinin atanmasını talep edebilir.

Eski mevzuatın yürürlükte olduğu dönemde, özel denetçiyi atama yetkisi genel kurula aitti ve bu durum genel kurulda çoğunluğu oluşturan pay sahiplerinin istedikleri denetçiyi atamalarına imkân veriyordu. TTK ile birlikte, denetçinin genel kurul yerine mahkeme tarafından atanması özel denetim mekanizmasına işlerlik getirmiştir ve keyfi uygulamaların önüne geçilmiştir.

Genel Kurulun Reddi

Talebin genel kurulca reddi halinde, özel denetçi atanması söz konusu genel kurul toplantısından itibaren 3 (üç) ay içerisinde, sermayenin en az %10’unu (halka açık şirketlerde %5) oluşturan ya da hisselerinin itibari değeri toplamı en az 1 milyon TL olan pay sahipleri tarafından asliye ticaret mahkemesinden talep edilebilir. Bu durumda, genel kurulun reddi bir azınlık hakkı oluşturur.

Mahkemenin Kararı

Başvuranların mahkemeye kurucuların ya da şirket organlarının şirkete ya da pay sahiplerine kanun veya ana sözleşmenin ihlali yoluyla zarar verdiklerine dair ikna edici beyanlar sunabilmeleri durumunda, mahkeme şirketi ve başvuranları dinledikten sonra özel denetçinin atanmasına karar verir. Mahkeme, bu şekilde atamaya karar vermesi halinde, denetimin konusunu belirlemek ve söz konusu konuya bağlı olarak bir ya da daha fazla bağımsız uzman atamakla yükümlüdür.

Görevler ve Denetim Raporu

Denetçinin Görevleri

Şirket yönetim kurulunun, denetçinin şirket defter ve kayıtlarını incelemesine izin vermesi gerekir. Denetçi, şirketin yazışmalarını ve başta kıymetli evrak, kasa ve mallar olmak üzere şirket varlıklarını incelemeye yetkilidir. Denetçiye bilgi ve belge sağlama yükümlülüğü yalnızca yönetim kuruluna ait değildir; şirket kurucuları, organları, temsilcileri, çalışanları, kayyımları ve tasfiye memurları da önemli durumlar hakkında denetçiyi bilgilendirmek zorundadır.

Özel denetimin yararlı bir süre içerisinde ve şirket işlerini geciktirmeden ve kesintiye uğratmadan tamamlanması esastır. Özel denetimin pay sahipliği haklarının kullanılması ile büyük ölçüde bağlantılı olduğu göz önünde bulundurularak, söz konusu denetimin amacına ulaşmasını mümkün kılacak bir süre içinde yapılması gerekir. Denetim raporunun hazırlanmasındaki gecikmeler, kurumdan beklenen faydayı ortadan kaldırarak denetimi işlevsiz hale getirebilir.

Denetim Raporunun Kapsamı

Denetim sürecinin sonunda denetçi denetimin sonuçlarına ilişkin olarak şirketin de görüşünü aldıktan sonra sır saklama yükümlülüğüne tabi olarak, mahkemeye detaylı bir rapor sunar. Şirketin görüşünü alma yükümlülüğü herhangi bir yanlış anlaşılmayı ya da yanlış yönlendirmeyi önleme amacını taşır. Bu şekilde, denetçinin denetimin sonuçlarını şirket ile istişare etmesi ve raporuna yansıttığı bilgi ve bulguların doğru olduğundan, yanlış anlaşılmaya dayanmadığından ve yanlış belirlemeler içermediğinden emin olması sağlanır.

Denetçi görevi sırasında kendisine sunulan her türlü bilgi ve belgeyi incelese de bunların hepsini raporuna yansıtamaz. Raporun hazırlanması aşamasında başta ticari sırlar olmak üzere şirket sırları ve şirketin diğer menfaatleri gözetilmelidir.

Denetim raporu mahkeme tarafından şirkete tebliğ edildiğinde, şirketin mahkemeden raporun başvuranlara açıklanmamasını talep etme hakkı vardır. Raporun açıklanmasının şirket sırlarına veya korunmaya değer menfaatlerine zarar verip vermediğine ve dolayısıyla başvuranlara açıklanıp açıklanmayacağına mahkeme karar verir. Bu kapsamda, başvuranların ve şirketin menfaatleri arasındaki dengeyi gözeterek mahkeme rapordan bazı kısımların çıkarılmasını kararlaştırabilir.

Denetçinin raporunda hukuki değerlendirmelere yer veremeyeceğini belirtmekte fayda vardır. Özel denetim yalnızca şirket faaliyetleriyle ilgili esaslı olayları aydınlatmayı ve açıklığa kavuşturmayı hedefler. Özel denetçi şirkete tavsiyede bulunmaya ya da incelediği konular hakkında fikrini paylaşmaya yetkili değildir.

Raporun Paylaşılması

Rapordan çıkarılması kararlaştırılan kısımları da dikkate alarak, yönetim kurulu raporu ve buna ilişkin değerlendirmelerini, genel kurul özel denetim talebini kabul etmemiş olsa da, ilk genel kurula sunar. İlk genel kurulun onayına sunma, olağanüstü genel kurulu toplantıya çağırma yükümlülüğü olarak düşünülmemelidir. Bununla birlikte, azlığın genel hükümler çerçevesinde olağanüstü genel kurulu toplantıya çağırma hakkı mevcuttur.

Her bir pay sahibi, ilgili genel kuruldan itibaren bir yıllık süre içerisinde raporun ve yönetim kurulunun buna ilişkin değerlendirmelerini talep edebilir.

Sonuç

Yukarıda detaylı olarak açıklandığı üzere, eski mevzuatın yürürlükte olduğu dönemde özel denetçi atanmasını talep etmek yalnızca bir azınlık hakkıydı. TTK her bir pay sahibine talebini genel kurulun onayına sunma hakkı tanıyarak bu hakkın kapsamını genişletmiştir. Minimum pay sahipliği oranı yalnızca genel kurulun talebi reddetmesi halinde söz konusu olur. Bu durumda şirket sermayesinin en az %10’unu (halka açık şirketlerde %5) oluşturan ya da hisselerinin itibari değeri toplamı en az 1 milyon TL olan pay sahipleri asliye ticaret mahkemesinden özel denetim talep etmek zorundadırlar. Bu düzenleme ve özel denetçinin genel kurul yerine mahkeme tarafından atanması, işlevsel ve bağımsız bir özel denetim mekanizması oluşturulmasını sağlamaktadır.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Hisse Devir Vaadi Sözleşmesi’nin Tarafları ve Sözleşmelerin Nispiliği

Kural olarak sözleşmeden doğan hak ve borçlar sadece sözleşmenin tarafı olan alacaklı ve borçlu arasında hukukî sonuç doğurur. Bu prensip hukukumuzda “sözleşmelerin nispiliği” olarak adlandırılır. Genel olarak, sözleşmenin tarafları dışındaki üçüncü kişiye bir edimin yerine getirilmesinin üstlenildiği...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Değişen E-ticaret Kanunu Neler Getiriyor?

Dijitalleşen dünyada büyüyen ve gelişen e-ticaretin kuralları değişiyor. Önceleri dijital pazarın odak noktası olarak gösterilen e-ticaret, çok geçmeden dijital ekonominin itici gücü olarak ifade edilmeye başladı. Ancak e-ticaretin büyüme hızı ve kısa süre içinde geçirdiği dönüşüm dikkate alındığında...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Sermaye Şirketlerinde Haklı Nedenle Fesih Davası

Bir şirketin feshi, tescil ile kazanılan tüzel kişiliğin ortadan kalkmasına yol açarak, şirketin sona erme sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkan infisahın, özellikli bir görünümüdür. Hâkimin inşai hükmüyle bir şirketin feshine ve bunun doğal sonucu olarak sona ermesine yol açan bu özel dava türü...


Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Aile Şirketlerinde Yol Ayrımı

Kontrol veya yönetimin bir ailenin üyelerine ait olduğu şirketler, aile şirketi olarak kabul edilir. Aile üyeleri, şirket kontrolünü sağlayan payları elinde tutabildiği gibi yönetim yetkisini de elinde bulundurur. Aile şirketleri, aile üyeleri için fırsat, güvence ve gelir demektir...

Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Karayolu ile Eşya Taşıması

Türkiye 7 Aralık 1993 tarihli 3939 sayılı Kanun ile Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi’ne (“CMR”) katılmayı uygun buldu ve CMR Türkiye’de 31 Ekim 1995 tarihinde yürürlüğe girdi. CMR’nin 1/1 maddesi uyarınca, tarafların tabiiyeti ve ikamet yerinden bağımsız olarak...

Ticaret Hukuku Ağustos 2017
Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.