Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri

Mayıs 2017 Ecem Çetinyılmaz
% 0

Giriş

Kural olarak, pay sahipleri, oy haklarını genel kurulda paylarının toplam itibari değeriyle orantılı olarak kullanır. Her pay sahibi sadece bir paya sahip olsa da en az bir oy hakkını haizdir. Şirket yönetiminde önemli bir role sahip olabilecek düzeyde yeterli paya sahip olmayan pay sahipleri diğer pay sahiplerinin desteğine ihtiyaç duyarlar. Diğer pay sahipleri tarafından bu destek genel kurul toplantılarında söz konusu pay sahibiyle aynı yönde oy kullanmak suretiyle sağlanabilir. İşte bu diğer pay sahiplerinin oy desteğini güvence altına almak için, taraflar arasında genellikle oy sözleşmeleri yapılır. Oy sözleşmesi, şirketlerin genel kurul toplantılarında, oy hakkının belirli bir yönde kullanılması, belirli bir temsilci aracılığıyla kullanılması, kısmen veya tamamen kullanılmaması veya kullanımda çekimser kalınması taahhüdünü içeren sözleşmeler olarak tanımlanabilir[1]. Bu Hukuk Postası makalesi oy sözleşmelerinin hukuki nitelikleri, türleri, geçerliliği ve sınırları ile sözleşme hükümlerine uyulmamasının sonuçlarını inceler.

Oy Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği ve Türleri

Oy sözleşmeleri borçlar hukuku hükümlerine tabidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu[2] (“TTK”) m. 480 uyarınca pay sahibine, pay bedelini veya payın itibari değerini aşan primi ifa dışında borç yükletilemeyeceği için, oy sözleşmelerini esas sözleşmede düzenlemek doğru olmaz[3].

Oy sözleşmeleri öğretide genellikle tarafların yükümlülükleri, taraflarının sıfatları ve oy kullanma taahhüdünün sürekliliği bakımından çeşitli gruplarda sınıflandırılırlar[4]:

  • Tarafların yükümlülükleri bakımından:
  • Tek taraflı oy sözleşmeleri: Taraflardan sadece biri oy hakkına ilişkin bir taahhütte bulunur.
  • Karşılıklı oy sözleşmeleri: Her iki taraf da birbirlerine belirli bir yönde oy kullanacaklarına dair taahhütte bulunur.
  • Çok taraflı oy sözleşmeleri: İki veya daha fazla pay sahibi belirli bir yönde oy kullanmaya dair taahhütte bulunur.
  • Tarafların sıfatları bakımından:
  • Pay sahipleri arasında yapılan oy sözleşmeleri
  • Pay sahipleri ile üçüncü kişiler arasında yapılan oy sözleşmeleri
  • Pay sahipleri ile şirket arasında yapılan oy sözleşmeleri
  • Oy kullanma taahhüdünün sürekliliği bakımından:
  • Sürekli olmayan (tek seferlik) oy sözleşmeleri: Taraflar belirli bir genel kurul toplantısı veya bir genel kurul toplantısının belirli bir gündem maddesi için oy kullanma taahhüdünde bulunurlar.
  • Sürekli oy sözleşmeleri: Taraflar belirli bir genel kurul toplantısı veya bir genel kurul toplantısının belirli bir gündem maddesi ile sınırlı olmaksızın oy taahhüdünde bulunurlar. Bu tür taahhütler genellikle belirli bir zaman dilimi için verilir.

Oy Sözleşmelerinin Geçerliliği ve Sınırları

Oy sözleşmeleri herhangi bir şekil şartına tabi değildir. Sözleşme özgürlüğünün sınırları oy sözleşmelerinin geçerliliğini belirler[5]. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu[6] (“TBK”) m. 27 uyarınca kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan oy sözleşmeleri kesin olarak hükümsüzdür.

Bir pay sahibinin paylarının tamamı veya bir bölümüne bağlı oylara ilişkin olarak oy sözleşmeleri yapılması mümkündür. Oy hakkı pay sahibine değil de payın kendisine bağlı olduğu için, pay sahipleri her bir paylarına ait oy hakkını farklı yönlerde kullanmak ve dolayısıyla yalnızca belirli paylara ilişkin oy taahhüdünde bulunmakta serbesttirler.

Aşağıda, belirli türdeki oy sözleşmeleri geçerlilikleri bakımından incelenir:

  • Belirsiz Süreli Oy Sözleşmeleri: Öğretide bazı yazarlar çok uzun süreli veya süresiz olarak yapılan oy sözleşmelerini kişilik haklarına aykırı oldukları gerekçesiyle geçersiz sayarken[7], bazı yazarlar ise oy sözleşmesinin süresinin uzun olmasının tek başına sözleşmenin geçersiz sayılmasını gerektirmeyeceğini, sözleşmenin aynı zamanda somut olayda söz konusu pay sahibinin ekonomik özgürlüğünü yok eden veya önemli ölçüde kısıtlayan nitelikte olması gerektiğini savunur[8].
  • Yönetim Kurulu/Müdürler Kurulu Toplantılarında Kullanılacak Oylara İlişkin Oy Sözleşmeleri: Anonim şirketlerde yönetim kurulu ile limited şirketlerde müdürler kurulu toplantılarında kullanılan oylara ilişkin oy sözleşmeleri yapılıp yapılamayacağı konusunda öğretide farklı görüşler vardır. Çamoğlu’na göre, yönetim kurulu üyesi ile şirket arasındaki vekâlet sözleşmesi ile yönetim kurulu üyesinin özen ve bağlılık yükümlülüğü böyle bir taahhüde engel oluşturacağı için, yönetim kurulu üyelerinin oy hakları oy sözleşmelerine konu olamazlar[9]. Öte yandan Moroğlu ise, özen ve sadakat yükümlülüğüne aykırı olarak yapılan oy sözleşmeleri ile bu sözleşmelere göre kullanılan oyların geçerli olacağını, bunun yalnızca söz konusu yönetim kurulu üyesinin şirkete karşı hukuki sorumluluğuna neden olabileceğini savunur[10].
  • Pay Sahipleri ile Şirket Arasındaki Oy Sözleşmeleri: Bir şirketin pay sahibi tarafından şirketin kendisine verilen bir oy taahhüdü, şirket tüzel kişiliğinin bizatihi kendi iradesinin oluşumuna oy sözleşmeleri yoluyla katılıp etki yapması anlamına gelir. Bu durum şirketin karar ve yönetim organları arasındaki kuvvetler ayrılığı ilkesine de aykırılık oluşturur. Bu nedenle, bir şirketin pay sahibi ile şirketin kendisi arasında yapılan oy sözleşmeleri geçersiz sayılmalıdır[11].

Oy Sözleşmesine Uyulmamasının Sonuçları

Oy sözleşmelerinin hükümlerine uyulmaması, bu hükümler esas sözleşmeye de yazılmış olsun veya olmasın, şirketler hukuku anlamında herhangi bir sonuca yol açmaz. Sözleşmeye aykırılık şirkete karşı ileri sürülemez, verilen oylar oy sözleşmesini ihlal etmelerine rağmen verildikleri şekilde geçerlidirler ve bu oylara dayanılarak alınan genel kurul kararının iptali istenemez[12].

Borçlar hukuku anlamında ise, bir pay sahibi tarafından oy taahhüdüne uyulmaması halinde, karşı taraf borçlar hukukunun genel hükümleri uyarınca, koşullarının oluşması şartıyla, maddi veya manevi tazminata veya her ikisine de hak kazanır.

Oy taahhüdünün verildiği tarafın, belirli bir yönde oy kullanılmasına ilişkin taahhüdün aynen ifasını talep edip edemeyeceği ise tartışmalı bir konudur. Taahhüdün muhatabının TBK m. 113/1 hükmü uyarınca aynen ifa talep edip, mahkemeden edimin kendisi tarafından ifasına izin verilmesini isteyebileceği görüşüne karşılık[13], karşıt görüş ise tazminattan başka bir yasal yol bulunmadığını, zira tek seferlik oy sözleşmelerinde aynen ifanın imkansızlık nedeniyle talep edilemeyeceğini, sürekli sözleşmelerde ise oyunu sözleşmeye aykırı kullanan pay sahibinin ileriki genel kurul toplantılarında oyunu ne yönde kullanacağının bilinmediğini öne sürer[14]. Türk hukukunda bugüne kadar Yargıtay kararına konu olmuş bir emsal yoktur.

Sonuç

Oy sözleşmeleri uygulamada pay sahipleri tarafından genellikle diğer pay sahipleri veya üçüncü kişilerle yapılır. Bu sözleşmeyle pay sahibi, çeşitli amaçlarla belirli bir yönde oy kullanmayı taahhüt eder. Oy sözleşmeleri borçlar hukuku hükümlerine tabidir ve sözleşmeye uyulmaması, sözleşme hükümleri esas sözleşmeye de yazılmış olsun veya olmasın, şirketler hukuku anlamında herhangi bir sonuca yol açmaz. Oy sözleşmeleri öğretide genellikle tarafların yükümlülükleri, taraflarının sıfatları ve oy kullanma taahhüdünün sürekliliği bakımından çeşitli gruplarda sınıflandırılırlar. Pay sahibi tarafından oy sözleşmesine uyulmaması halinde taahhüdün muhatabının borçlar hukukunun genel hükümleri uyarınca tazminata hak kazanacağı açıkken, belirli bir yönde oy kullanılacağına dair taahhüdün aynen ifasını talep edip edemeyeceği ise hala tartışmalı bir konudur.

[1] Erdoğan Moroğlu, Oy Sözleşmeleri, Gözden Geçirilmiş ve Güncellenmiş 5. Baskı, s. 3; Çamoğlu (Poroy/Tekinalp), Ortaklıklar Hukuku I, Yeniden Yazılmış 13. Bası, İstanbul 2014, s. 507.

[2] TTK (RG, 14.02.2011, S. 27846) 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girdi.

[3] Ünal Tekinalp, Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku, Değişiklikler ve İkincil Düzenlemelerle Güncelleştirilmiş 4. Bası, s. 372.

[4] Oy sözleşmelerinin türleri hakkında daha fazla bilgi için bkz. Moroğlu, s. 34 vd.

[5] Çamoğlu (Poroy/Tekinalp), s. 508.

[6] TBK (RG, 04.02.2011, S. 27836) 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girdi.

[7] Çamoğlu (Poroy/Tekinalp), s. 509.

[8] Moroğlu, s. 77.

[9] Çamoğlu (Poroy/Tekinalp), s. 507.

[10] Forstmoser/Meier Hayoz/Nobel, Schweizerisches Aktienrecht § 31 N. 36-40 (s. 360-361), naklen Moroğlu, s. 31-32.

[11] Moroğlu, s. 62.

[12] Gül Okutan Nilsson, Anonim Ortaklıklarda Paysahipleri Sözleşmeleri, İstanbul 2004, s. 289.

[13] Moroğlu, s. 108 vd.

[14] Çamoğlu (Poroy/Tekinalp), s. 509.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Karayolu ile Eşya Taşıması

Türkiye 7 Aralık 1993 tarihli 3939 sayılı Kanun ile Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi’ne (“CMR”) katılmayı uygun buldu ve CMR Türkiye’de 31 Ekim 1995 tarihinde yürürlüğe girdi. CMR’nin 1/1 maddesi uyarınca, tarafların tabiiyeti ve ikamet yerinden bağımsız olarak...

Ticaret Hukuku Ağustos 2017
Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.