Finansal Kiralama Sözleşmesi

Aralık 2012 Leyla Orak Çelikboya
% 0

Giriş

13 Aralık 2012 tarihine dek, finansal kiralama, faktoring, finansman ve ikrazatçılık faaliyetleri 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu (“Mülga Kanun”) ile 90 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve buna dayanarak çıkartılan ikincil mevzuat ile düzenlenmekteydi. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 21 Kasım 2012 tarihinde kabul edilerek kanunlaşan 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu (“6361 sayılı Kanun”), 13 Aralık 2012 tarihli ve 28496 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Her üç işlem ile iştigal eden şirketleri birlikte düzenleyen 6361 sayılı Kanun, Mülga Kanun ile 90 sayılı kararnameyi yürürlükten kaldırır.

6361 sayılı Kanun, finansal kiralama sözleşmelerine ilişkin önemli yenilikler getirir. Bu ayki makalemizde, yeni düzenlemeler ışığında finansal kiralama sözleşmeleri ve getirilen önemli değişiklikler incelenecektir.

Sözleşmenin Kurulması ve Mülkiyet

Finansal kiralama sözleşmesi, kiralayanın temin ettiği bir malın zilyetliğini, kira bedeli karşılığında kiracıya devretmesine ilişkin bir sözleşmedir. 6361 sayılı Kanun uyarınca, bu sözleşmeye katılım bankaları, kalkınma ve yatırım bankaları ile finansal kiralama şirketleri kiralayan sıfatı ile taraf olabilir. Böylelikle Mülga Kanun’da yalnızca finansal kiralama şirketinin kiralayan olabileceğine ilişkin tanım terkedilmiştir. Kiralayan, malı üçüncü bir kişiden veya kiracıdan dahi satın alabilir.

Sözleşme ile kiralanan mal, taşınır veya taşınmaz mal olabilir. 6361 sayılı Kanun ilk defa bilgisayar yazılımlarının çoğaltılmış nüshalarının da bu sözleşmenin konusunu oluşturabileceğini düzenler. Tek başına asli niteliğini koruyan her mal sözleşmenin konusu olabilir.

Mülga Kanun’un aksine, finansal kiralama sözleşmesinin belli bir süre feshedilmemek şartı ile imzalanması koşulu aranmamaktadır.

Sözleşmenin kurulması için artık noterde düzenlenmesi aranmaz. Finansal kiralama sözleşmesi yazılı olarak kurulabilir. Finansal kiralama sözleşmesi uyarınca kiralanan taşınmaz mallar tapu kütüğüne, sicili bulunan taşınır mallar sicillerine şerh ve tescil edilerek Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Birliği’ne[i] (“Birlik”) bildirilir, diğer mallar da Birlik tarafından tutulacak özel sicile tescil edilir. Birlik tarafından tutulacak sicil herkese açıktır; sözleşmenin tarafı olmayan kişiler sicilde mevcut bir kaydı bilmediğini ileri süremez.

Tarafların Hak ve Borçları

Finansal kiralama sözleşmesi ile kiracı ve kiralayan karşılıklı borçlar üstlenir. Kiralayan, malın zilyetliğini kiralayana bırakma, kiracı da finansal kiralama ödeme borcu altına girer. 6361 sayılı Kanun, tarafların diğer borç ve yükümlülüklerini ve bazı haklarını ayrıca düzenler.

Bu bölümde 6361 sayılı Kanun’un tarafların hak ve borçlarına ilişkin düzenlemeleri incelenecektir.

Kiracının hak ve borçları

Kiracı, finansal kiralama bedelini ödemekle yükümlüdür. Finansal kiralama bedeli ve ödeme dönemleri sözleşmede belirlenir. Mülga Kanun’da öngörülen, yurtdışından yapılacak finansal kiralamalarda yıllık kiralama bedelinin 25.000 Amerikan Doları’ndan az olamayacağına ilişkin hüküm 6361 sayılı Kanun’a alınmamıştır. Ancak, yurtdışından yapılacak finansal kiralamalara ilişkin usul ve esasları Birlik belirler.

6361 sayılı Kanun’un getirdiği bir diğer önemli yeniliğe göre, finansal kiralama sözleşmesinde, kiralanan mal henüz üretilmemiş veya teslim edilmemiş olsa bile, kiracının kira bedelini sözleşme tarihinden itibaren ödemesi düzenlenebilir.

Mülga Kanun’da da olduğu gibi, kiracı malın zilyedidir. Malı sözleşmeye uygun olarak ve itinayla kullanıp her türlü faydayı elde edebilir. Malın sigortalanması zorunludur ve primleri kiracı öder. Malı kimin sigortalatacağı ise Mülga Kanun’un aksine 6361 sayılı Kanun’da açıkça belirtilmemiştir, sözleşmede düzenlenir.

Sözleşme ile kiracıya kiralanan malı satın alma hakkı tanınabilir.

Sözleşme süresi boyunca malın uğrayacağı hasar ve kayıpların sigorta ile karşılanmayan kısmından kiracı sorumludur. Kiralayan, malın ayıplı olmasından sorumlu değildir.

Mülga Kanun’da kiracının finansal kiralama konusu malın zilyetliğini başkasına devredemeyeceği düzenlenmişti. 2007 yılında tüketicilerin konut edinmesi ve yatırımlara finansman sağlama işlemlerinde kiralayanın yazılı izni alınarak, konut finansmanı kapsamında kiralayana bilgi vererek, diğer hallerde ise sözleşmede hüküm bulunması kaydıyla zilyetliğin devredilebileceğini düzenleyen hükümler getirildi.

6361 sayılı Kanun; zilyetliğin, hatta kiracılık sıfatının devrini kolaylaştırdı. Buna göre, sözleşmede ayrıca buna imkân tanıyan bir düzenleme bulunmasa dahi, kiracı kiracılık sıfatını veya sözleşmeden doğan hak ve borçlarını kiralayanın yazılı izni ile devredebilir. Konut finansmanı kapsamında yapılan kiralamalarda izin alma mecburiyeti yoktur, kiracı kiralayana bildirerek malın zilyetliğini başkasına devredebilir.

Kiralayanın hak ve borçları

Kiralayan, finansal kiralama sözleşmesi ile kiralanan malın zilyetliğini kiracıya devretme borcu altındadır. Sözleşmede aksi düzenlenmedikçe, söz konusu malın sözleşme tarihinden itibaren en geç iki yıl içinde kiracıya teslim edilmesi zorunludur.

Kiralayan, kiralama konusu malın satıcısı veya imalatçısı ile zamanında sözleşme yapmadığı için mal kiracıya teslim edilemezse, Borçlar Kanunu’nun borçların ifa edilmemesi halinde karşı tarafın haklarını düzenleyen hükümleri uygulanır.

6361 sayılı Kanun, kiralanan malı kiralayanın sigortalatacağına ilişkin düzenlemeyi kaldırmıştır. Yeni düzenlemeye göre kiralanan malı hangi tarafın sigortalatacağı sözleşmede düzenlenir.

Sözleşme ile kiracıya kiralanan malı satın alma hakkı tanınabilir. Sözleşmede bu imkânın düzenlenmesi ve kiracıya tebligat yapılması koşuluyla, kiracının alım hakkını hakkın doğumundan itibaren otuz gün içinde kullanmaması veya malı kiralayana iade etmemesi halinde kiralayan tek taraflı olarak malın mülkiyetinin kiracıya devri ile ilgili her türlü işlemi yapabilir.

Finansal kiralama sözleşmesinde aksi düzenlenmediyse, kiralayan, maliki olduğu kiraladığı malın mülkiyetini, (6361 sayılı Kanun’da tanımlanmış olan) başka bir kiralayana devredebilir. Devrin kiracıya bildirilmesi gerekir.

Sözleşmenin Sona Ermesi

Mülga Kanun’da da düzenlendiği üzere, aksi kararlaştırılmadıkça, sözleşme, sürenin sona ermesi, kiracının iflası, ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi halinde kendiliğinden sona erer. Taraflar, sürenin biriminden üç ay önce anlaşarak süreyi uzatabilir. Kiracı aleyhine yapılan icra takibinin semeresiz kalması, sona erme sebepleri arasından çıkartılmıştır. Buna karşın, 6361 sayılı Kanun, kiracının veya kiralanan malın tahsis edildiği işletmenin tasfiye sürecine girmesi halinde kiracının sözleşmeyi süresinden önceden feshedebileceğini düzenler.

Kiracının finansal kiralama bedelini ödemede temerrüde düşmesi ve kiralayanın vereceği otuz günlük sürede de (alım hakkı tanındıysa bu süre en az altmış gündür) bedeli ödememesi halinde kiralayan sözleşmeyi feshedebilir. 6361 sayılı Kanun ayrıca bir yıl içerisinde kiracının üç kira bedelini veya arka arkaya iki kira bedelini zamanında ödememesi nedeniyle ihtara muhatap olması halinde de kiralayanın sözleşmeyi feshedebileceğini düzenler.

6361 sayılı Kanun, taraflardan birinin ihlali sebebiyle diğer tarafın sözleşmeyi devam ettirmesinin beklenemeyeceği durumlarda sözleşmenin feshedilebileceğine ilişkin düzenlemeyi korur. Bu madde uyarınca fesih hakkı ancak taraflardan birinin sözleşmeye aykırı hareket etmesi ve bu aykırılık sebebiyle diğer tarafın sözleşmeyi sürdürmesinin beklenemeyeceği bir durumun oluşması halinde doğar. Mülga Kanun döneminde, finansal kiralama sözleşmesinin, işlem temelinin çökmesi veya haklı sebebin bulunması halinde feshedilip edilemeyeceğine ilişkin tartışma 6361 sayılı Kanun hükümleri ile de sonuca bağlanmamıştır.

Her halükârda, sözleşmenin sona ermesi halinde, satın alma hakkını kullanmayan veya bu hak kendisine tanınmamış kiracı, kiralanan malı derhal geri verir.

Mülga Kanun, sözleşmeyi kiralayanın feshetmesi halinde kiracının malı iade etmesi, vadesi gelmemiş finansal kiralama bedellerini ödemesi ve aşkın zararı tazmin etmesini düzenlemekteydi. 6361 sayılı Kanun bu düzenlemeyi kaldırmıştır. Yeni düzenleme uyarınca, sözleşmeyi kiralayanın (veya tasfiye nedeniyle kiracının) feshetmesi halinde, malı iade etmekle yükümlü olan kiracının ayrıca ek bir bedel ödemesi gerekebilir. Kiracının vadesi gelmemiş kira bedelleri ile kiralayanın bunu aşan zararının toplamı, kiralayanın söz konusu malı üçüncü kişiye satması veya finansal kiralama yöntemiyle kiralaması halinde satış veya toplam kira bedelinden düşük olursa, kiracı aradaki farkı kiralayana öder. Aksi halde farkı kiralayan kiracıya öder. Sözleşmeyi kiracının (kendi veya işletmesinin tasfiyesi haricindeki bir sebebe dayanarak) feshetmesi halinde kiracı uğradığı zararın tazminini kiralayandan talep edebilir.

Mülga Kanun’da yer alan, sözleşmenin en az dört yıl feshedilemeyeceğine ilişkin hüküm 6361 sayılı Kanun’a alınmamıştır.

Sonuç

6361 sayılı Kanun, 13 Aralık 2012 tarihinde yürürlüğe girerek Mülga Kanun ile 90 sayılı kararnameyi yürürlükten kaldırmıştır. Bu kanun, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri ile kanun kapsamına giren sözleşme hükümlerini düzenler. Bu düzenlemeler bir takım önemli değişiklikler getirmektedir.

Finansal kiralama sözleşmesi akdedebilecek kiralayanın kapsamı genişlemiştir. Sözleşme yazılı şekil ile yapılabilir, kiralanan malın tapuya, kendi özel siciline veya Birlik tarafından tutulacak sicile tescili gerekir. Azami yürürlük süresi düzenlenmemiştir.

Kiracı, kiracılık sıfatını kiralayanın yazılı izni ile devredebilir. Kiralayan, kiracıya bildirmek koşuluyla malın mülkiyetini başka bir kiralayana devredebilir. Sözleşmede alım hakkı tanındıysa, sürenin sonunda kiracının malı iade etmemesi halinde, belirli şartların varlığı halinde, kiralayan malın mülkiyetini tek taraflı olarak kiracıya devredebilir.

Kiracının kiralama bedelini ödemede temerrüde düşmesi ve kendisine tanınan ek sürede bedeli ödememesi, bir yıl içerisinde üç kira bedelini veya arka arkaya iki kira bedelini zamanında ödememesi nedeniyle ihtar alması hallerinde kiralayan sözleşmeyi feshedebilir.

[i] 6361 sayılı Kanun uyarınca Birlik kanunun yürürlüğünden itibaren altı ay içinde kurulur.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.