Türk Hukukunda Gemi Rehni

Mayıs 2020 Duygu Öner
% 0

Giriş

Taşıdığı ekonomik değer nedeniyle gemiler, teminata konu edilmek için oldukça elverişlidir. Özellikle gemi inşa ve satımlarında, gerekli finansmanın sağlanması amacıyla kredi alacağının teminatı olarak geminin rehnedilmesi gündeme gelir. Türk hukukunda, taşınır ve taşınmaz eşyaların rehnine ilişkin genel düzenlemeler Türk Medeni Kanunu’nda (“TMK”) yer almakla birlikte, geminin niteliği de dikkate alınarak, rehnine ilişkin özel düzenlemelere Türk Ticaret Kanunu’nda yer verilir. Bu makalede, gemi rehnine ilişkin TTK’da yer alan düzenlenmeler incelenir.

Teslimsiz Taşınır Rehni Olarak Gemi İpoteği

TTK m. 936 uyarınca, sicile kayıtlı olup olmadıklarına bakılmaksızın, tüm gemiler taşınır niteliğindedir. Bu kapsamda, TTK’da özel hüküm bulunmayan hallerde, bütün gemilere, bayrağı ve sicili ne olursa olsun, taşınır eşyaya ait hükümler uygulanır[1].

Bununla birlikte, kanun koyucu bazı istisnai hallerde taşınmazlara ilişkin hükümlerin gemilere de uygulanmasını öngörmüştür. TTK m. 937’de, TTK’da İcra ve İflas Kanunu’nun (“İİK”) taşınmazlara ilişkin hükümlerine tabi olacağı açıkça belirtilen hallerde ilgili hükümlerin gemilere de uygulanacağı belirtilmiştir. Aynı maddede TMK’nın ilgili maddelerine de atıf yapılmıştır.

TMK uyarınca taşınırların rehnine ilişkin temel prensip, taşınırın zilyetliğinin alacaklıya devri olmakla birlikte, TMK m. 940’da teslim şartına ilişkin bir istisna tanınmış, kanun gereği bir sicile tescili zorunlu olan taşınırlar üzerinde zilyetlik devredilmeden rehin kurulabileceği belirtilmiştir. Buna paralel olarak, TTK m. 1014 (1)’de bir alacağı teminat altına almak için gemi ve payı üzerinde ipotek kurulabileceği ve sicile kayıtlı gemilerin sözleşmeye dayalı rehninin sadece gemi ipoteği yolu ile sağlanacağı hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda kanun koyucu sicile kayıtlı gemiler için rehin türlerinden sadece ipoteğe izin vermiştir. Doktrinde sicile kayıtlı gemiler öngörülen gemi ipoteğinin, geminin alacaklıya teslimini gerektirmeyen, tescilli ve teslimsiz taşınır rehni olduğu kabul edilir[2]. Sicile kayıtlı gemi ifadesinden anlaşılması gereken, ilgili mevzuatı uyarınca kurulmuş ve faaliyet gösteren Milli Gemi Sicili, Türk Uluslarası Gemi Sicili ve Yapı Halindeki Gemilere Özgü Sicil’den birinde kayıtlı olan gemidir. TTK yapı halindeki gemiler üzerinde de ipotek tesis edilebilmesine imkân tanımıştır.

Niteliği

TTK m. 1015 kapsamında gemi ipoteği, sicile kayıtlı bir gemi ya da gemi payı üzerinde tesis olunan ve borcun ödenmemesi halinde alacaklıya gemiyi cebri icra yolu ile sattırma ve satış bedeli üzerinden alacağını öncelikle alma yetkisi veren aynî bir hak olarak tanımlanabilir. Bu kapsamda, alacaklı ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip yoluna başvurarak alacağını tahsil edebilir. TTK m. 1014 uyarınca, muaccel olmuş veya ileride doğabilecek veya şarta ya da kıymetli evraka bağlı bir alacak için de ipotek kurulabilir. Geminin tamamı üzerinde ipotek kurulabileceği gibi, TTK m. 1014 (3) uyarınca paylı mülkiyete konu bir geminin payı üzerinde de ipotek tesis edilmesi mümkündür.

Gemi İpoteği Sözleşmesi

TTK m. 1015 uyarınca, gemi ipoteğinin kurulması için geminin maliki ile alacaklının gemi üzerinde ipotek kurulması hususunda anlaşmaları ve ipoteğin gemi siciline tescil edilmesi şarttır. İpoteğin kurulmasına ilişkin sözleşme yazılı şekilde yapılmalı ve imzaların noterce onaylanması gerekir. Alternatif olarak, bu anlaşma gemi sicil müdürlüğünde de yapılabilir. Bu şekillerden birine uygun olarak yapılmayan ipotek sözleşmesi geçersizdir. Her halükarda, ipoteğin tesis edilebilmesi için sicile tescil edilmesi gerekir. Bu nedenle TTK m. 1015’te öngörülen tescil kurucu etkiyi haizdir.

Yabancı ülkede iktisap edilen gemiler üzerinde kurulan ipotekler açısından, TTK m. 1015’te özel bir düzenleme öngörülmüştür. TTK m. 1015 (5) uyarınca, yabancı bir ülkede iktisap edilen ve henüz Türk Gemi Sicili veya Türk Uluslararası Siciline tescil edilmemiş olan gemilerde bayrak şehadetnamesine şerh tescil hükmündedir. Bu kapsamda, ipoteğin bayrak şahadetnamesine şerhi ile ipotek kurulur. Geminin tescilinde ise bu ipotek sicile geçirilecek olup, sicile yapılacak olan tescil açıklayıcı niteliktedir.

Gemi ipoteği sözleşmesinin alacaklısı, teminata esas teşkil eden asıl borç ilişkisindeki alacaklıdır. İpotek borçlusu ise, gemi üzerinde alacaklı lehine ipotek tesis etme borcu altına giren gemi malikidir. Bununla birlikte, geminin malikinin asıl borç ilişkisinin borçlusu olması zorunlu değildir.

İpoteğin Kapsamı

İpoteğin teminat altına aldığı alacakların kapsamına ilişkin olarak, TTK’da TMK hükümlerine atıfta bulunulmuştur. Bu kapsamda, TTK m. 1018 uyarınca, gemi TMK m. 875 ve m. 876’da öngörülen alacaklar için teminat sağlar. İlgili maddeler uyarınca gemi ipoteğinin sağladığı teminat kapsamına anapara, takip giderleri ve gecikme faizi, sözleşme faizi ve sigorta primi dâhil olmak üzere geminin korunması için yapılan zorunlu masraflar girer.

Gemi ipoteği, yine TMK’ya yapılan atıf uyarınca, geminin kendisi ile birlikte, eklentileri ve bütünleyici parçalarını da kapsar.

İpoteğin derecesine ilişkin olarak da, TTK m. 1017 uyarınca TMK’nın taşınmaz rehni hakkındaki hükümleri uygulama alanı bulacaktır. Bu kapsamda, TMK’da öngörülen sabit dereceler sistemi, gemi ipoteği için de geçerlidir.

TTK m. 1016 (4) uyarınca, yabancı para üzerinden gemi ipoteği kurulabilir. Bununla birlikte, aynı derecede birden fazla para türü kullanılarak gemi ipoteği kurulamaz.

İpoteğin Paraya Çevrilmesi

Türk hukukunda taşınır ve taşınmazların cebri icraya konu edilmesi ve alacağın tahsiline ilişkin hususlar İİK’da düzenlenir. Bununla birlikte, geminin niteliği gereği, cebri icrasına ilişkin olarak bazı özel düzenlemelerin yapılmasına ihtiyaç duyulmuştur. Bu nedenle gemilerin cebri icrası, bazı hallerde İİK’ya atıf yapılmak sureti ile, TTK’da ayrıca düzenlenmiştir. Bu kapsamda, TTK m. 1381’de asıl borç ilişkisinde alacağın ödenmemesi halinde, ipotek alacaklısının geminin haczi ve satış işlemlerinin gerçekleştirilmesi için ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile takip yapabileceği açıkça hüküm altına alınmıştır. Benzer şekilde, takip sonrası yapılacak haciz, paraya çevirme ve cebri satış vb. tüm cebri icra işlemler TTK m. 1382 ile 1397 arasında ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Sonuç

Bir alacağı teminat altına almak için bir gemi ve payı üzerinde ipotek kurulabilir. Gemiler, TTK kapsamında taşınır olarak kabul edilmekle birlikte, gemiler üzerinde bir tür taşınmaz rehni olan ipotek kurulmasına imkân tanınmıştır. Bu kapsamda, gemi üzerinde ipotek kurulması, tescili, kapsamı, teminat altına aldığı alacaklar ve borcun ödenmemesi durumunda ipoteğin paraya çevrilmesine ilişkin ayrıntılı düzenlemelere TTK’da yer verilmiştir.

[1] TTK m. 936 gerekçesi.

[2] OĞUZMAN, Kemal / SELİCİ, Özer / OKTAY-ÖZDEMİR, Saibe, Eşya Hukuku, 19. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, s. 1000.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.