Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi

Ağustos 2012 Prof. Dr. H. Ercüment Erdem
% 0

Giriş

Sanayi ve Ticaret Bakanlığının şirketleri denetleme yetkisi ilk defa anonim şirketlerle sınırlı olarak 6762 sayılı Kanunun (“Eski TTK”) 274üncü maddesinde düzenlendi. Bu denetimin kapsamı 1 Temmuz 2012′de yürürlüğe giren 6102 sayılı Kanunun (“Yeni TTK”) 210uncu maddesi ile genişletildi ve denetim artık tüm ticaret şirketlerinin tabi olduğu bir yükümlülüğe dönüştürüldü.

Yeni TTK yürürlüğe girmeden önce Türk Ticaret Kanunu ile Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunda (“Yürürlük Kanunu”) 6335 sayılı Kanun ile (Türk Ticaret Kanunu ile Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (“6335 sayılı Kanun”)) bazı değişiklikler yapıldı. 6335 sayılı Kanun Yeni TTK ve Yürürlük Kanununda iş dünyasının ve akademik çevrelerin eleşirdiği hükümlerde yeni düzenlemeler getirdi. Bu konuda ayrtıntılı bilgi Temmuz ayı makalemizde bulunabilir.

6335 sayılı Kanunla değiştirilen Yeni TTK’nın 210uncu maddesine “denetimin ilkeleri ve usulü ile denetime tabi işlemler Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle düzenlenir” ibaresi eklendi.

Yeni TTK’ya uygun olarak 28 Ağustos 2012 tarihli Resmi Gazetede Ticaret Şirketlerinin Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”) yayınlandı.

Yönetmelik şirketler üzerinde gerçekleşecek olan denetimin kapsamını ve usulünü belirler ve beş bölümden oluşur.

Denetimin kapsamı

Bu Yönetmeliğin amacı denetimin, hangi ilkelerle yönetilerek, ne şekilde gerçekleşeceğini ve hangi işlemlerin denetime tabi olacağını belirlemektir. Bu doğrultuda Yönetmelik belirli tanımlar verir.

Yönetmelik uyarınca denetimi gerçekleştirecek olan kamu kurumu Gümrük ve Ticaret Bakanlığıdır (“Bakanlık”). 6335 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten önce de Yeni TTK’nın 210uncu maddesinde yer alan Sanayi ve Ticaret Bakanlığına yapılan tüm yollamaların Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’na yapıldığı zaten kabul edilirdi. Yönetmelik 6335 sayılı Kanunun gerçekleştirdiği değişikliğe uygun olarak bu terminolojik değişikliği gerçekleştirdi.

Yeni TTK m. 210, Eski TTK’dan farklı olarak denetimin kapsamına sadece anonim şirketleri değil, tüm ticaret şirketlerini alır. Bu doğrultuda Yönetmeliğin tanımlar bölümünde tüm ticaret şirketlerine atıfta bulunulur. Ayrıca, Yönetmeliğin 13. maddesinde tüzel kişiliği sona eren ticaret şirketlerinin de Bakanlıkça denetlenebileceği düzenlenir.

Denetime tabi işlemler

Denetime tabi işlemler Yönetmeliğin 5inci maddesinde sayılır. Bunlar kuruluş işlemleri, ticari işletmenin varlığı için gerekli işlemler (ticaret siciline tescil ve ilan işlemleri, ticaret unvanına ve işletme adına ilişkin işlemler, ticari defterlere ilişkin işlemler) olduğu gibi, şirketlerin birleşmesi, bölünmesi ve tür değiştirmesi işlemleri, şirketler topluluğuna ilişkin işlemlerdir. Bunlara ek olarak şirketin genel kurulu ve yönetimine ilişkin işlemler, denetçinin seçilmesine ilişkin işlemler ve esas sözleşmenin değiştirilmesine ilişkin işlemler de denetim kapsamındadır. Paya ve sermaye koyma borcuna ilişkin işlemler, menkul kıymet işlemleri, sermaye değişikliklerine yönelik işlemler, şirketin finansal tablolarına, yıllık faaliyet raporlarına ve yedek akçelere yönelik işlemlerle birlikte kar, kazanç ve tasfiye payına ilişkin işlemler de denetime tabi işlemlerin yer aldığı uzun listenin parçalarıdır. Elektronik ve bilgi toplumu hizmetlerine ilişkin işlemler de Yeni TTK’nın elektronik şeffaflık anlayışına uygun olarak denetime tabidir. Şirketin sona ermesine yönelik işlemler ve son olarak kanuna dayanılarak çıkarılan düzenleyici işlemler de Bakanlık tarafından denetlenir.

Bu şekilde denetimin aslında bir şirketin kuruluş anından itibaren bütün faaliyetlerini kapsadığı anlaşılır. Bu geniş denetim yetkisi sayesinde Kanun ticari işlerde hesap verebilirliği ve şeffaflığı sağlamayı hedefler.

Denetimin amacı

Denetimin amacı Yönetmeliğin 4üncü maddesinde açıklanır. Denetim ticaret şirketlerinin işlemlerini kanuna uygun olarak gerçekleştirmelerini amaçlar. Yönetmelik bu yönde “Bakanlıkça ticaret şirketlerinin kuruluşundan sona ermesine kadar gerçekleşen tüm işlemlerinin Kanuna ve Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenleyici işlemlere” uygunluğunun denetleneceğini belirtir. İlk olarak denetimin iyileştirici yönü ortaya konulur. Bu şekilde, Bakanlığın uygunsuzlukların giderilmesi için rehberlik edeceği belirtilir. İkinci olarak denetimin yaptırım yönü söz konusudur. Denetim sonucunda cezai sorumluluğu saptananların yetkili makamlara sevk edileceği hüküm altına alınır. Hukuki sorumluluğu doğanlar ise genel kurul gündemine alınıp yönetim organına bildirilir. Son olarak da denetimin önleyici yönü vurgulanır. Yönetmelik uygulamada ortaya çıkan aksaklıkların giderilmesi için önlemler alınacağını belirtir.”

Denetimde Benimsenen ilkeler

Denetim tarafsızlık, eşitlik, dürüstlük, gizlilik ve mesleki özen ilkeleri üzerine yapılanır. Bu ilkeler denetimin her aşamasında, başka bir deyişle, kanıtlarının toplanmasından ulaşılan sonuçların değerlendirilmesine kadar geçerlidir. Ayrıca denetimden çıkan sonuç kesinleşinceye kadar gizlilik ilkesi hâkimdir.

Denetim Usulü

Yönetmeliğin Üçüncü bölümünde denetimin ne şekilde gerçekleştirileceği belirlenir. Denetim kararı Bakanlığın tasarrufundadır ve Bakanlık bünyesindeki denetim elemanlarınca şirket merkezinde, ticari işletmede ve gerekirse şubede gerçekleştirilir. Ancak şirketin teknolojik altyapısı kuvvetli ise ve denetim elemanı şirket merkezinde yapılacak bir denetime gerek görmüyorsa Bakanlığın uygun görüşü alındıktan sonra sadece dosya üzerinde inceleme yapılabilir. Bakanlık denetim kararını kendiliğinden alabileceği gibi ortakların yahut üçüncü kişilerin istem, ihbar veya şikâyetleri üzerine de alabilir. Ancak denetim elemanlarının denetimi hakim, iştirak veya bağlı şirket ilişkisinde olan ticaret şirketlerini de kapsayacak şekilde genişletebilmesi için Bakanllıktan ayrıca izin almaları gerekir.

Denetleyen denetimi belirli bir usule bağlı kalarak gerçekleştirmekle yükümlüdür. Buna karşılık denetlenenlerin de belirli yükümlülükleri vardır. Bunlardan biri denetçilere çalışma kolaylığı sağlama yükümlülüğüdür. İkinci yükümlülük ise denetim esnasında talep edilen yazılı veya elektronik her belgenin gizli dahi olsalar denetçilere uygun süre içinde ulaştırılmasıdır. Bu yapılmadığı takdirde denetlenenler uyarılır. Buna rağmen istenilen belgelerin süresinde ulaştırılmama veya eksik ulaştırılma durumu karşısında Yönetmelik Yeni TTK m. 562. (4)’e atıfta bulunur ve bu davranışların cezai sorumluluğa yol açtığını belirtir. Buradaki yaptırım, eylem daha ağır bir cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde üçyüz günden az olmamak üzere adli para cezasıdır. Denetlenenin yanında kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamuya yararlı dernekler, noterler, bankalar, sigorta şirketleri ile diğer gerçek ve tüzel kişiler de denetim sebebiyle istenilen belgeleri sağlamakla yükümlülerdir.

Denetim Teknikleri

Denetim teknikleri yönetmelikte sınırlı olarak sayılmamıştır. Önerilen tekniklerin ne ölçüde kullanılacağına denetçile

r koşullara göre karar verirler ancak bu yetki teknikler konusunda sınırsız bir seçim hakkı vermez. Kullanılan çeşitli teknikler sonucunda yeterli ve gerekli denetim kanıtlarının toplanması gereklidir. Bu kapsamda Yönetmelikte, gözlem, doğrulama gibi teknikler önerilir.

Denetim Raporlarının Düzenlenmesi

Denetim sonunda Yönetmeliğin belirlediği raporlar düzenlenir. Bu raporların neler olduğu 9 uncu maddede belirtilir. Teftiş raporu, şirketin işlemlerinin kanuna uygunluğunun değerlendirmesini içerir. Soruşturma raporu, sadece cezai sorumluğu gerektiren bir suçun varlığı halinde düzenlenir. Son olarak inceleme raporu yer alır ve diğer raporlarda düzenlenmeyen bütün konuları kapsar.

Yeni TTK m. 210 (3) da belirtildiği üzere Bakanlık “kamu düzenine veya işletme konusuna aykırı veya bu yönde hazırlıklarda ya da muvazaalı iş ve faaliyetlerde bulunduğu belirlenen ticaret şirketleri hakkında” faaliyetin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde fesih davası açabilir. Bu yönde faaliyetler saptandığında fesih davasının açılabilmesi için inceleme raporu düzenlenmesi şarttır. Ayrıca inceleme raporunda ilgililerin hukuki sorumluluğunu gerektiren durumların genel kurul gündemine alınarak ortakların bilgisine sunulması, idari para cezalarının uygulanması; diğer bakanlık, kurum ve kuruluşların yetkilerine giren ve onların önlem almasını gerektirecek konulara yönelik saptamalar ve görüşler de gösterilir.

Sonuç

Yönetmelik son derece kapsamlı olarak tüm ticaret şirketlerinin tabi olduğu denetimin gerçekleşeceği ölçütleri düzenler. Bir ticaret şirketinin kuruluşu, çalışmalarını sürdürmesi ve sona ermesi belli usuller çerçevesinde artık denetime tabidir. Bu denli kapsamlı bir denetim kayıt dışı ekonomi ile savaşta büyük bir etken olacağı gibi, şeffaflık ve kayıt edilebilirliği de arttıracaktır. Ancak Bakanlığın sayıları her geçen gün artan ve işlemleri ve hesapları gittikçe karmaşık hale gelen ticaret şirketlerinin etkin denetimi için hem büyük şehirlerde hem de taşrada iyi yetişmiş ve deneyimli kadrolara gereksinimi vardır. Bu kadrolar olmadan etkin bir denetim beklemek ancak iyimser bir temenni olabilir.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Sermaye Şirketlerinde Haklı Nedenle Fesih Davası

Bir şirketin feshi, tescil ile kazanılan tüzel kişiliğin ortadan kalkmasına yol açarak, şirketin sona erme sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkan infisahın, özellikli bir görünümüdür. Hâkimin inşai hükmüyle bir şirketin feshine ve bunun doğal sonucu olarak sona ermesine yol açan bu özel dava türü...


Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Aile Şirketlerinde Yol Ayrımı

Kontrol veya yönetimin bir ailenin üyelerine ait olduğu şirketler, aile şirketi olarak kabul edilir. Aile üyeleri, şirket kontrolünü sağlayan payları elinde tutabildiği gibi yönetim yetkisini de elinde bulundurur. Aile şirketleri, aile üyeleri için fırsat, güvence ve gelir demektir...

Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Karayolu ile Eşya Taşıması

Türkiye 7 Aralık 1993 tarihli 3939 sayılı Kanun ile Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi’ne (“CMR”) katılmayı uygun buldu ve CMR Türkiye’de 31 Ekim 1995 tarihinde yürürlüğe girdi. CMR’nin 1/1 maddesi uyarınca, tarafların tabiiyeti ve ikamet yerinden bağımsız olarak...

Ticaret Hukuku Ağustos 2017
Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.