Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Karayolu ile Eşya Taşıması

Ağustos 2017 Duygu Öner Ayçiçek
% 0

Giriş

Türkiye 7 Aralık 1993 tarihli 3939 sayılı Kanun ile Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi’ne (“CMR”) katılmayı uygun buldu ve CMR Türkiye’de 31 Ekim 1995 tarihinde yürürlüğe girdi. CMR’nin 1/1 maddesi uyarınca, tarafların tabiiyeti ve ikamet yerinden bağımsız olarak, ülkelerden birinin akit ülke olması kaydıyla ve yükleme yeri ile teslim için belirlenen yerin iki ayrı ülkede olması halinde, yüklerin taşıt ile karadan taşınmasına ait her sözleşme CMR’ye tabidir. Bu kapsamda, Türkiye’de başlayan, sona eren veya Türkiye’den geçen karayolu ile uluslararası eşya taşımalarına CMR uygulanır.

Yurtiçi eşya taşımaları ise Türk Ticaret Kanunu[1] (TTK)’nda düzenlenmiş olup, TTK’da yer alan hükümlere tabidir. Öte yandan, karayolu ile yurtiçi taşımalarda taraflar, sözleşmelerine koyacakları kayıtla özel olarak CMR hükümlerinin uygulanmasını kararlaştırabilirler. Bu makale, eşyaların karayolu ile yurtiçi taşımasına ilişkin TTK hükümlerini, CMR’nin ilgili hükümleri ile karşılaştırarak incelemektedir.

Taşıyanın Sorumluluğu

Taşıyanın sorumluluğu, TTK’da CMR hükümlerine paralel olarak düzenlenir. İlgili düzenlemeye göre taşıyan, eşyanın teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçecek süre içinde, eşyanın zıya, hasar ve teslimindeki gecikmeden doğan zararlardan sorumludur. Yükleme ve boşaltmaya ilişkin olarak, TTK’da özel bir düzenleme öngörülmüş olup, işbu madde uyarınca sözleşmeden, durumun gereğinden veya ticari teamülden aksi anlaşılmadıkça; gönderen, eşyayı taşıma güvenliğine uygun olarak yüklemek, istiflemek ve boşaltmakla yükümlüdür.

Sorumluluktan Kurtulma

Taşıyanın sorumluluktan kurtulmasına ilişkin olarak TTK, CMR’de öngörülen prensipleri benimsemektedir. Bu kapsamda, zıya, hasar ve gecikme, taşıyanın en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını öngöremeyeceği sebeplerden meydana gelmişse, taşıyan sorumluluktan kurtulur. Bu genel düzenlemeye ek olarak, hem TTK ve hem de CMR’de taşıyanı sorumluluktan kurtaran özel durumlar öngörülür. İlgili düzenlemelere göre zıya, hasar veya teslimdeki gecikme sözleşme veya teamüle uygun olarak, taşımada üstü açık bir aracın kullanılmış olması veya güverteye yükleme yapılması; eşyanın gönderen veya gönderilen tarafından işleme tabi tutulması, yüklenmesi veya boşaltılması; gönderen tarafından yetersiz ambalajlama yapılmış olması; eşyanın özellikle kırılma, paslanma, bozulma, kuruma, sızma, olağan fire yoluyla zarar görmesine yol açan doğal niteliği; taşınacak paketlerin gönderilen tarafından yetersiz etiketlenmesi ve canlı hayvan taşıması hallerinden birine bağlanabiliyorsa, taşıyan sorumluluktan kurtulur.

Sorumluluğun Sınırlandırılması

CMR hükümlerine paralel olarak, TTK’da eşyanın tamamen veya kısmen zıyaından dolayı taşıyan tazminat ödemekle sorumlu tutulduğunda, bu tazminatın eşyanın taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki değerine göre hesaplanacağı düzenlenir. Ayrıca, eşyanın zıyaı veya hasarı halinde, ödenmesi gereken tazminattan başka, taşıyanın zararın saptanması için yapılması zorunlu olan giderleri de tazminle yükümlü olduğu düzenlenir. Taşıyan, dolaylı zarar gibi başka herhangi bir zarardan sorumlu değildir.

Eşyanın tamamının zıyaı veya hasarı halinde ödenecek tazminat, eşyanın brüt ağırlığının her bir kilogramı için 8.33 Özel Çekme Hakkı’nı karşılayan tutar ile sınırlıdır.

Diğer zararlara ilişkin olarak taşıyan, taşıma işinin yapılmasında, sözleşmesel bir yükümlülüğünü ihlal etmesi nedeniyle meydana gelen ve eşyanın zıyaından, hasarından veya taşıma süresinin aşılmasından kaynaklanmayan ve eşya veya kişi zararı dışında kalan zararlardan, tam zıya halinde ödenmesi gereken tazminat miktarının üç katı ile sınırlı olmak üzere sorumludur.

Yardımcıların Kusuru

Taşıyan, kendi adamlarının ve taşımanın yerine getirilmesi için yararlandığı kişilerin, görevlerini yerine getirmeleri sırasındaki fiil ve ihmallerinden, kendi fiil ve ihmali gibi sorumludur.

Pervasızca Hareket

Pervasızca hareket, 2012 yılında TTK’nın yürürlüğe girmesi ile Türk Hukukuna yeni bir kavram olarak girdi. TTK’nın kara taşıma hukuku bölümünde düzenlenen pervasızca hareket, CMR’nin 29. maddesinde de yer alır. İlgili düzenlemeye göre, zararın kasten veya pervasızca bir davranışla ve böyle bir zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle işlenmiş bir fiil veya ihmal sebebiyle meydana gelmiş olması halinde, taşıyan veya yardımcı kişiler sorumluluktan kurtulma hâllerinden ve sorumluluk sınırlamalarından yararlanamaz.

Zamanaşımı

Zamanaşımı süresi TTK’da CMR hükümlerine uygun olarak düzenlenir. Eşya taşımasından kaynaklanan zararlarda, istem hakkı bir yılda zamanaşımına uğrar. Taşıyanın kastından veya pervasızca bir davranışıyla ve böyle bir zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle işlenmiş bir fiilinden veya ihmalinden dolayı meydana gelen zararlarda ise zamanaşımı süresi üç yıla uzamaktadır. Zamanaşımı süresi eşyanın teslim tarihinden itibaren başlamakta olup, eşya tamamen zayi olmuş ise, teslim edilmesi gereken tarihten itibaren işlemeye başlar.

Taşıyana Bildirim

Eşyanın zıyaı veya hasara uğramış olduğu açıkça görülüyorsa, gönderen veya gönderilen en geç teslim anına kadar zıyaı veya hasarı bildirmezse, eşyanın sözleşmeye uygun olarak teslim edildiği varsayılır. Bildirimde, zararın gerekli açıklıkla belirtilmesi ve nitelendirilmesi gerekir. Gönderen veya gönderilen tarafından bildirim yükümlülüğüne uyulmadığı takdirde, eşyanın taşıma sözleşmesine uygun olarak teslim edildiği kabul edilir. Bildirim yükümlülüğü, zıya ve hasarın açıkça görülmediği haller için de geçerli olup, bu halde bildirim süresi eşyanın tesliminden itibaren yedi gündür. Yedi günlük süreye uyulmadığı takdirde, yine eşyanın taşıma sözleşmesine uygun olarak teslim edildiği kabul edilir.

Geç teslim halinde, teslim süresinin aşıldığı, gönderilen tarafından teslimden itibaren yirmi bir gün içinde taşıyana bildirilmezse, gönderilenin gecikmeden kaynaklanan hakları sona erer.

Taşıyanın Hakları

Gönderen, eşyayı süresi içinde yüklemezse veya yükleme yükümlülüğünün bulunmadığı hâllerde eşyayı hazır bulundurmazsa taşıyan, makul bir süre vererek gönderene eşyanın yüklenmesini veya hazır bulundurulmasını ihtar eder. Verilen süre içinde eşya yüklenmez veya hazır bulundurulmazsa, taşıyan sözleşmeyi feshedebilir.

Taşıma ücreti eşyanın teslimi ile muaccel hale geldiğinden, TTK’da taşıyana eşya üzerinde hapis hakkı tanınır. TTK’nın 891. maddesi uyarınca taşıyan, taşıma sözleşmesinden doğan bütün alacakları için eşya üzerinde hapis hakkını haizdir. CMR’de ise taşıyana eşya üzerinde böyle bir hak tanınmadığı görülmektedir.

Sonuç

TTK, eşyaların karayolu ile taşınmasına ilişkin, CMR sistemini benimseyerek eski kanunda yer alan sorumluluk rejimini değiştirmiştir. Bu kapsamda, taşıyanın ve gönderenin sorumluluğuna ilişkin olarak TTK’da yer alan pek çok düzenleme CMR ilkeleri esas alınarak düzenlenir. Bununla birlikte, yurtiçi eşya taşımalarında CMR hükümlerinin uygulama alanı bulacağı düşünülmemelidir. Taraflar sözleşmelerinde açıkça CMR’nin uygulanmasını kararlaştırmış olmadıkça, karayolu ile yurt içi eşya taşımaları TTK hükümlerine tabi olacaktır.

Kaynakça
  • 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu 14 Şubat 2011 tarihli 27846 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Hisse Devir Vaadi Sözleşmesi’nin Tarafları ve Sözleşmelerin Nispiliği

Kural olarak sözleşmeden doğan hak ve borçlar sadece sözleşmenin tarafı olan alacaklı ve borçlu arasında hukukî sonuç doğurur. Bu prensip hukukumuzda “sözleşmelerin nispiliği” olarak adlandırılır. Genel olarak, sözleşmenin tarafları dışındaki üçüncü kişiye bir edimin yerine getirilmesinin üstlenildiği...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Değişen E-ticaret Kanunu Neler Getiriyor?

Dijitalleşen dünyada büyüyen ve gelişen e-ticaretin kuralları değişiyor. Önceleri dijital pazarın odak noktası olarak gösterilen e-ticaret, çok geçmeden dijital ekonominin itici gücü olarak ifade edilmeye başladı. Ancak e-ticaretin büyüme hızı ve kısa süre içinde geçirdiği dönüşüm dikkate alındığında...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Sermaye Şirketlerinde Haklı Nedenle Fesih Davası

Bir şirketin feshi, tescil ile kazanılan tüzel kişiliğin ortadan kalkmasına yol açarak, şirketin sona erme sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkan infisahın, özellikli bir görünümüdür. Hâkimin inşai hükmüyle bir şirketin feshine ve bunun doğal sonucu olarak sona ermesine yol açan bu özel dava türü...


Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Aile Şirketlerinde Yol Ayrımı

Kontrol veya yönetimin bir ailenin üyelerine ait olduğu şirketler, aile şirketi olarak kabul edilir. Aile üyeleri, şirket kontrolünü sağlayan payları elinde tutabildiği gibi yönetim yetkisini de elinde bulundurur. Aile şirketleri, aile üyeleri için fırsat, güvence ve gelir demektir...

Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.