Sermaye Şirketlerinde Haklı Nedenle Fesih Davası

30.06.2022 Helin Akbulut
% 0

Giriş

Bir şirketin feshi, tescil ile kazanılan tüzel kişiliğin ortadan kalkmasına yol açarak, şirketin sona erme sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkan infisahın, özellikli bir görünümüdür. Hâkimin inşai hükmüyle bir şirketin feshine ve bunun doğal sonucu olarak sona ermesine yol açan bu özel dava türü, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (“TTK”) anonim şirketler ve limited şirketler için ayrı, fakat paralel hükümlerle düzenlenmiştir.

Bu makalenin konusu, sermaye şirketleri üst başlığında ele alınan anonim şirket ve limited şirketlerde haklı sebeple fesih davasını oluşturur. Öncelikle kanuni düzenleme, doktrin yaklaşımıyla aktarılacak ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin Şubat 2022 tarihli, oldukça yeni bir kararı incelenecektir.

Haklı Nedenle Fesih Davasına İlişkin Düzenleme

6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu’ndan (“eTTK”) TTK’ya geçiş sırasında, anonim şirketler için yeni düzenlemelerden olan haklı sebeple fesih davası, anonim şirketler için TTK m. 531’de, limited şirketler için ise TTK m. 636/3’te düzenlenir. Her iki düzenlemenin de ortak özelliği, davayı açma hakkı olan pay sahibinin çoğunluğa karşı konumunu güçlendirmektir. Anonim şirketlerde azlığa tanınan bir hak olarak, TTK’nın azınlık pay sahiplerinin haklarını korumak için yer verilen hükümlerden biri olarak karşımıza çıkar.[1] Limited şirketlerde ise her bir ortak, haklı sebeple fesih davasını açmaya yetkilidir.

Bilindiği üzere anonim şirketlerde azlık, kapalı şirketlerde sermayenin en az yüzde onunu oluşturan pay sahibi veya pay sahipleri grubu olarak anlaşılır. Halka açık şirketlerde bu eşik yüzde beş olarak düzenlenir fakat anlatımda sadelik amacıyla bu kısımdan sonra yer alan açıklamalar kapalı şirketleri esas alır. TTK m. 531’de davacıya ilişkin “sermayenin en az onda birini temsil eden payların sahipleri” ifadesi yer alır. Gerek bu çoğul kullanımdan gerekse ilgili maddenin Gerekçe’sinde yer alan “Bu oranda paya bir paysahibinin sahip olması şart değildir. Birden fazla paysahibi de bir araya gelerek söz konusu hakkı kullanabilir” açıklamasından hareketle, davacı sıfatına sahip olunabilmesi için tek bir pay sahibi tarafından yüzde onluk eşiğin sağlanmasının şart olmadığı, birden fazla pay sahibinin de birleşerek davayı açabileceği anlaşılır. Son olarak, doktrinde eşiğin esas sözleşmeyle artırılamayacağı değerlendirilmekle birlikte esas sözleşme ile yüzde onun altında belirlenmesinin mümkün olup olmadığı tartışmalıdır.[2]

Öte yandan limited şirketler için TTK’nın getirdiği yeniliklerden olmayan bu dava, eTTK m. 549/1-4 hükmü ile de mümkündü. Anılan mülga kanun döneminde de limited şirketlerde dava hakkı, azlık pay sahibi olmak gibi özellikli bir şarta bağlanmaksızın, her ortağa tanınmıştır. 6102 sayılı TTK’ya geçerken de limited şirketlerde dava hakkının her ortağa tanınması hususu korundu. Haklı olarak bu düzenleme doktrinde, limited şirketleri haklı sebeple fesih davası bakımından kişi ortaklıklarına yaklaştırdığı şeklinde yorumlandı.[3]

Davanın taraflarına ilişkin vurgulanması gereken bir diğer önemli husus ise, her ne kadar hüküm hem anonim şirketler hem limited şirketlerde,[4] azınlık pay sahiplerini çoğunluğa karşı korumak amacıyla düzenlenmiş olsa da davalının çoğunluk pay sahipleri değil, şirket olmasıdır. Zira her ne kadar mahkeme, çözümler bakımından geniş bir takdir yetkisine sahipse de davacının nihai talebinin şirketin feshi olması gerekir,[5] bu yöndeki husumetin ise şirkete yöneltilmesi gerekir.

Son olarak haklı sebeple fesih davasının TTK sistematiği altındaki belki de en önemli özelliği, hem haklı sebebin tespiti hem de çözüm önerileri açısından hakime tanınan çok geniş takdir yetkisidir. Haklı sebepler doktrinde genel olarak, özellikle azlık hakları olmak üzere pay sahipliği haklarının sürekli ihlal edilmesi, genel kurulun birçok kez ve TTK’ya aykırı şekilde toplantıya çağrılmaması, şirketin sürekli zarar etmesi olarak örneklenir.[6] Ek olarak aile şirketleri olan anonim şirketlerde ve genel olarak limited şirketlerde ailevi/kişisel nedenlerin de haklı sebep teşkil edebileceği tartışılır. Pay sahipleri sözleşmesinde yazan sebeplerin haklı sebep teşkil edip etmeyeceğine ilişkin olarak ise Ayoğlu, tüm pay sahiplerinin taraf olduğu bir sözleşmede ortaklığın devamı için sakınca doğuracağından uzlaşılan bir haklı nedenin, aile içi gerilimden daha az korporatif nitelik atfedilmemesi gerekeceğini savunarak kabul eder.[7] Paralel olarak Altay da, güç dengelerinin eşit olduğu, anonim şirket şeklinde kurulan ortak girişimlerde, şirketin sürekli kilitlenmesine yol açacak bir durumun haklı sebep olarak değerlendirilebileceğini belirtir.[8]

Somut olayda hâkim haklı sebebin varlığını tespit ederse, ikinci aşamada çözüm konusunda da TTK m. 531 ve TTK m. 636 özellikli bir yapıyı haizdir. Buna göre hâkim, davacı pay sahibinin ortaklıktan çıkarılmasına veya “duruma uygun düşen diğer bir çözüme” hükmedebilir. Şüphesiz ki, haklı sebeple fesih davası bakımından hâkimin karar verebileceği son çare (ultima ratio), şirketin feshidir.[9]

Doktrinde, Kendigelen tarafından düzenlemeye ilişkin bir eleştiri yöneltilmiştir. TTK m. 531’in lafzında, hâkimin davacı pay sahibini ortaklıktan çıkarmaya karar vermesi halinde pay bedeli olarak “karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerin” ödenmesi düzenlenir. Kendigelen, maddeye Adalet Komisyonu aşamasında eklenen ifadenin, eklenme amacını sağlamak için her zaman elverişli olmadığına dikkat çeker. Eklemenin gerekçesinin sadece payların zaman içerisindeki değer artışlarından pay sahibinin de yararlanmasını sağlamak olduğunun altını çizen yazar, hükmün mutlak anlamda uygulanması halinde payların değerindeki azalmalardan da pay sahibinin etkilenmesi sonucunu doğuracağını belirtir.[10]

Yargıtay’ın 15.02.2022 Tarihli Kararı

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin (“Daire”) E. 2020/8247, K. 2022/1130 sayılı ve 15.02.2022 tarihli kararında[11] (“Karar”) iki limited şirketin haklı sebeple feshi istemini değerlendirilir. Karar’a konu vakıada, limited şirketlerde ortaklık yapısı iki ortak arasında %50-%50’dir. Davacının haklı sebebin varlığına ilişkin iddiası, dava dışı pay sahibinin (i) şirketler ile ilgilenmeyi tamamen terk ettiği, (ii) davalı şirketlerde idari yetkileri oğluna bıraktığı, (iii) dava dışı pay sahibinin oğlunun şirketlerden birini zarara uğratacak şekilde satışlar yapıp karşılığı olan meblağı şirkete getirmediği, (iv) dava dışı pay sahibinin ve oğlunun davalı şirketlerin rakibi şirketlerle ticari ilişki içinde bulunduğu iddialarına dayanır. Davacı söz konusu sebepler sonucunda şirketin devamının katlanılmaz olduğunu ileri sürerek şirketlerin feshine karar verilmesini talep eder.

Davalının isteme ilişkin cevapları, davacının ortaklıktan çıkarılması mümkün iken feshe karar verilmemesi gerekeceği ve fesih isteminin kötü niyetli olduğu noktalarında toplanır. Karar’ın temyiz incelemesine konu alt derece mahkeme kararında, şirketin on yıldır faal olmadığı, şirketin amacını gerçekleştirme olanağının ve ortakların bir araya gelme ihtimalinin kalmadığı ve şirketi faal hale getirecek bir girişimin olmadığı gerekçeleriyle dava kabul edilerek şirketin feshine karar verilmiştir.

Karar’da Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, TTK m. 363/3 rejimi altında feshin son çare olduğunun altını çizerek, ortaklıktan çıkarma veya başka bir çözüme hükmedilmeden şirketin feshine karar verilmesini hatalı bulmuştur. Davacının taleplerinden birinin ortaklıktan çıkarılma; davalının cevaplarından birinin ise davacının ortaklıktan çıkarılması olduğunu tespit eden Daire, ortaklıktan çıkarmaya karar vermeyip şirketin feshine karar vermesi nedeniyle kararı bozmuştur.

Sonuç

Anonim şirketlerde yeni bir azlık hakkı olarak TTK’da düzenlenen haklı nedenle fesih davası, limited şirketlerde her ortağa tanınmış bir haktır. Davacı pay sahibinin haklı sebeplere ilişkin iddialarının genellikle çoğunluk pay sahiplerinin eylemlerinden doğmasına rağmen davada husumet feshi talep edilen şirkete yöneltilir. Haklı sebeple fesih davasının en önemli özelliği olan hem haklı sebebin hem de uygun çözümün hâkim tarafından belirleneceği hükmü, davada hâkime en geniş ölçüde takdir yetkisi tanır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 15.02.2022 tarihli Karar’ında, davacının ve davalının talepleri arasında davacının ortaklıktan çıkarılması yer alıyorken şirketin feshine karar verilmesini, feshin son çare olması ilkesine aykırı bularak bozmaya karar vermiştir.

Kaynakça
  • Tekinalp (Poroy/Çamoğlu): Ortaklıklar Hukuku II, İstanbul 2017, N. 1562a; Ayoğlu, Tolga: “Anonim Ortaklıkların Haklı Nedenle Feshi”, GSÜHFD, Yıl 2013 Sayı 2, s. 221; Erdem, Nuri: “Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi” Doktora Tezi, İstanbul 2012, s. 6 vd.
  • Yasal oran olan %10’un esas sözleşme ile indirilemeyeceği yönünde bkz. Tekinalp, Ünal: Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku, 3. Bası, İstanbul 2013, s. 287 N. 14-09; Tekinalp (Poroy/Çamoğlu), N. 1563a.
  • Yıldırım, Ali Haydar: “6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanununa göre limited ortaklığın haklı sebeple feshi”, Doktora Tezi, İzmir 2012, s. 7.
  • Yıldırım, s. 30 vd.
  • Ayoğlu, s. 239.
  • Haklı sebeplere ilişkin tartışmalarla ilgili bkz. Tekinalp (Poroy/Çamoğlu), N. 1564a vd.; Erdem, s. 74 vd.
  • Ayoğlu, s. 231.
  • Altay, Sıtkı Anlam: Anonim Ortaklıklar Hukuku’nda Sermayeye Katılmalı Ortak Girişimler, Vedat Kitapçılık, 2009, s. 689.
  • Tekinalp, s. 287 N. 14-12 b; Çamoğlu, Ersin: “Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshinde Hakimin Takdir Yetkisi”, BATİDER, 31. Cilt, 2015, s. 10.
  • Kendigelen, Abuzer: Yeni Türk Ticaret Kanunu: Değişiklikler, Yenilikler ve İlk Tespitler. On İki Levha Yayıncılık, 2016, s. 435.
  • Karar’ın metni için bkz. https://lib.kazanci.com.tr/kho3/ibb/files/dsp.php?fn=11hd-2020-8247.htm&kw=`2022/1130`&cr=yargitay#fm (Erişim tarihi: 04.07.2022).

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Hisse Devir Vaadi Sözleşmesi’nin Tarafları ve Sözleşmelerin Nispiliği

Kural olarak sözleşmeden doğan hak ve borçlar sadece sözleşmenin tarafı olan alacaklı ve borçlu arasında hukukî sonuç doğurur. Bu prensip hukukumuzda “sözleşmelerin nispiliği” olarak adlandırılır. Genel olarak, sözleşmenin tarafları dışındaki üçüncü kişiye bir edimin yerine getirilmesinin üstlenildiği...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Değişen E-ticaret Kanunu Neler Getiriyor?

Dijitalleşen dünyada büyüyen ve gelişen e-ticaretin kuralları değişiyor. Önceleri dijital pazarın odak noktası olarak gösterilen e-ticaret, çok geçmeden dijital ekonominin itici gücü olarak ifade edilmeye başladı. Ancak e-ticaretin büyüme hızı ve kısa süre içinde geçirdiği dönüşüm dikkate alındığında...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Aile Şirketlerinde Yol Ayrımı

Kontrol veya yönetimin bir ailenin üyelerine ait olduğu şirketler, aile şirketi olarak kabul edilir. Aile üyeleri, şirket kontrolünü sağlayan payları elinde tutabildiği gibi yönetim yetkisini de elinde bulundurur. Aile şirketleri, aile üyeleri için fırsat, güvence ve gelir demektir...

Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Karayolu ile Eşya Taşıması

Türkiye 7 Aralık 1993 tarihli 3939 sayılı Kanun ile Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi’ne (“CMR”) katılmayı uygun buldu ve CMR Türkiye’de 31 Ekim 1995 tarihinde yürürlüğe girdi. CMR’nin 1/1 maddesi uyarınca, tarafların tabiiyeti ve ikamet yerinden bağımsız olarak...

Ticaret Hukuku Ağustos 2017
Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.